„Dieta planetarna” – personel naszego przedszkola brał udział w szkoleniu na temat; „Co to jest dieta planetarna i jak przekonać dzieci, żeby jadły?”- szkolenie przeprowadziła pani dr Witaminka dr Joanna Neuhoff-Murawska. Dzieci miały okazję jeść danie promujące żywienie zdrowe nieprzetworzone większości pochodzenia roślinnego. Brawo!!!
Ciekawostki.
Dieta planetarna 2026
W 2026 roku w Polsce wprowadzone zostaną nowe przepisy dotyczące żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży, które wprowadzą elementy diety planetarnej. Od września 2026 roku, co najmniej jeden obiad tygodniowo musi być w pełni roślinny, oparty na nasionach roślin strączkowych, a w dni, kiedy serwowane będą dania mięsne lub rybne, szkoły muszą zapewnić alternatywę roślinną dla uczniów, którzy nie spożywają produktów pochodzenia zwierzęcego. Dodatkowo, co najmniej dwa razy w tygodniu zupy powinny być przygotowywane na wywarach warzywnych, a obiad powinien pokrywać 20–30% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Wprowadzenie tych zmian ma na celu zwiększenie udziału produktów roślinnych w diecie oraz ograniczenie dodatku cukru i racjonalne stosowanie produktów
Główne założenia diety planetarnej.
Dieta planetarna nie jest dietą eliminacyjną. Jest to model bardziej elastyczny, oparty na proporcjach i zakłada:
- więcej warzyw i owoców,
- większy udział roślin strączkowych,
- więcej produktów pełnoziarnistych,
- umiarkowane ilości nabiału,
- ograniczenie czerwonego mięsa,
- mniejszą ilość żywności wysoko przetworzonej.
Omówienie poszczególnych grup produktów:
Warzywa i owoce
Podstawa diety planetarnej. Źródło witamin, składników mineralnych, antyoksydantów i błonnika. Zalecane w różnorodnych kolorach i formach – świeże, mrożone, sezonowe.
Produkty pełnoziarniste
Pełnoziarniste pieczywo, kasze, brązowy ryż, płatki owsiane. Stabilizują poziom cukru we krwi i wspierają mikrobiotę jelitową.
Rośliny strączkowe
Fasola, soczewica, ciecierzyca, groch. Kluczowe źródło białka roślinnego i błonnika. Ich produkcja generuje znacznie niższy ślad węglowy niż produkcja mięsa. W uzasadnieniu do nowego rozporządzenia Ministerstwo Zdrowia podkreśla konieczność urozmaicania roślinnych posiłków, w szczególności poprzez włączanie do jadłospisu mniej popularnych, ale wyjątkowo wartościowych źródeł białka. Oprócz tradycyjnych roślin strączkowych rekomenduje się sięganie m.in. po tofu, tempeh, natto i seitan, mąkę z ciecierzycy oraz makarony na bazie strączków, komosę ryżową, płatki drożdżowe, które oprócz białka dostarczają cennych witamin z grupy B. Takie produkty wzbogacają smak i strukturę potraw, a jednocześnie podnoszą ich wartość odżywczą.
Orzechy i nasiona
Bogate w zdrowe tłuszcze, białko i mikroelementy. Wspierają zdrowie serca.
Ministerstwo rekomenduje również, aby codzienna dieta dzieci była uzupełniana niewielką ilością tłuszczów roślinnych – kluczowego źródła niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Oprócz dobrze znanych olejów, takich jak: oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany, warto wprowadzać także produkty, które już w małych ilościach zapewniają dostęp do tzw. „dobrych tłuszczów”. Szczególnie polecane są: nasiona maku, słonecznika, sezamu, siemienia lnianego i dyni. Zaleca się wykorzystywanie tłuszczów roślinnych jako dodatku do sałatek i surówek, składnika past warzywnych, zdrowej alternatywy dla tradycyjnych tłuszczów do smarowania pieczywa. Takie podejście pozwala wzbogacić dietę dzieci o wartościowe składniki odżywcze, jednocześnie wspierając prawidłowy rozwój oraz kształtowanie zdrowych nawyków żywieniowych.
Nabiał
Źródło wapnia i białka, ale zalecany w umiarkowanych ilościach.
Mięso i ryby
Drób i ryby – w ograniczonej ilości.
Czerwone mięso – sporadycznie. Nadmierne spożycie wiąże się z wyższym ryzykiem chorób przewlekłych i dużym obciążeniem środowiskowym.
Produkty wysoko przetworzone
Słodycze, słone przekąski, napoje słodzone – powinny być spożywane sporadycznie.
Dlaczego mięso jest kluczowym tematem?
Raport EAT-Lancet wskazuje, że ograniczenie spożycia czerwonego mięsa do ok. 14 g dziennie średnio (czyli raczej okazjonalnie niż codziennie) oraz zwiększenie spożycia produktów roślinnych jest korzystne zarówno dla zdrowia, jak i środowiska. Produkcja czerwonego mięsa ma nieproporcjonalnie duży wpływ środowiskowy. Hodowla zwierząt zajmuje ok. 77% gruntów rolnych świata, a dostarcza jedynie ok. 18% kalorii. Zaś wołowina może generować nawet 10–20 razy większe emisje CO₂ niż rośliny strączkowe (w przeliczeniu na gram białka). Oznacza to, że wprowadzenie w szkole jednego lub dwóch dni bezmięsnych tygodniowo może być jednym z najbardziej efektywnych działań proklimatycznych w placówce.
Dlaczego mięso jest kluczowym tematem?
Raport EAT-Lancet wskazuje, że ograniczenie spożycia czerwonego mięsa do ok. 14 g dziennie średnio (czyli raczej okazjonalnie niż codziennie) oraz zwiększenie spożycia produktów roślinnych jest korzystne zarówno dla zdrowia, jak i środowiska. Produkcja czerwonego mięsa ma nieproporcjonalnie duży wpływ środowiskowy. Hodowla zwierząt zajmuje ok. 77% gruntów rolnych świata, a dostarcza jedynie ok. 18% kalorii. Zaś wołowina może generować nawet 10–20 razy większe emisje CO₂ niż rośliny strączkowe (w przeliczeniu na gram białka). Oznacza to, że wprowadzenie w szkole jednego lub dwóch dni bezmięsnych tygodniowo może być jednym z najbardziej efektywnych działań proklimatycznych w placówce.
Niemarnowanie żywności – klucz do sukcesu
Szacuje się, że 30–40% żywności na świecie jest marnowane. Gdyby marnowanie żywności było państwem, należałoby do największych emitentów gazów cieplarnianych. Szkoła może ograniczać straty poprzez:
- lepsze planowanie porcji (precyzyjne komponowanie posiłków roślinnych pozwala też na lepsze wykorzystanie surowców np. wykorzystanie warzyw z wywaru do past do chleba)
- monitorowanie ilości odpadów,
- wykorzystanie lokalnych produktów w szczycie sezonu to mniejsze straty w transporcie i magazynowaniu.
- edukację dzieci w zakresie szacunku do jedzenia (kiedy dziecko rozumie, że wyrzucony plasterek szynki to setki litrów zmarnowanej wody, staje się bardziej odpowiedzialnym konsumentem).
To jednocześnie działanie ekologiczne i ekonomiczne – redukcja strat oznacza oszczędność budżetu.
Dlaczego dieta planetarna jest ważna w szkole?
Szkoła to jedno z kluczowych miejsc budowania trwałych nawyków żywieniowych. Wprowadzenie diety planetarnej w stołówce szkolnej:
- wspiera zdrowie dzieci – większa ilość warzyw, błonnika i produktów pełnoziarnistych sprzyja koncentracji, stabilnej energii i profilaktyce otyłości.
- zmniejsza ślad środowiskowy – produkcja roślin strączkowych generuje znacznie niższe emisje niż produkcja czerwonego mięsa.
- ogranicza marnowanie żywności – dobrze zaplanowane menu, sezonowość i edukacja uczniów zmniejszają ilość wyrzucanych posiłków.
- uczy odpowiedzialności – dzieci zaczynają rozumieć związek między tym, co jedzą, a kondycją planety.
Zmiany od września 2026 roku to nie tylko aktualizacja przepisów. To krok w stronę nowego myślenia o jedzeniu w szkołach. Dieta planetarna to model oparty na nauce, który pokazuje, że zdrowie ludzi i zdrowie planety są ze sobą nierozerwalnie związane.
